Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini özleşdirmek we peýdalanmak şu günüň esasy meseleleriniň birine öwrüldi. Ýurdumyzda hem alternatiw energiýa çeşmelerini peýdalanmaklyga uly üns berlip başlandy.

Bu ugurda ilkinji taslamalaryň biri umumy kuwwaty 10 MWt bolan Gün we ýel energiýasy bilen işleýän elektrik bekedi Balkan welaýatynyň Gyzylarbat etrabynyň çäginde gurlar. «Ýaşyl» energiýa desgasy «Altyn asyr» Türkmen kölüniň töwereginde peýda boljak obalarda sarp edijilere ygtybarly we üznüksiz elektrik üpjünçiligini amala aşyrmak üçin 2019-njy ýylyň aprelinde tassyklanan «Altyn asyr» Türkmen kölüniň sebitini 2019 — 2025-nji ýyllarda özleşdirmegiň Konsepsiýasyny durmuşa geçirmek boýunça hereketleriň meýilnamasyna laýyklykda gurlar. Ýurdumyzyň taryhynda özboluşly taslamanyň durmuşa geçirilmegi pudagyň kuwwatyny ýokarlandyrar, milli ýöriteleşdirilen işgärleri taýýarlar we täze iş ýerlerini döreder.

Birnäçe ýyl bäri gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri pudagyny pugtalandyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň «Gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri» ylmy-önümçilik merkezi Türkmenistanyň ykdysady we jemgyýetçilik ugurlarynda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini, energiýa tygşytlaýjy tehnologiýalaryň häzirki zaman görnüşlerini, enjamlaryny, materiallaryny ulanmak mümkinçiligini öwrenip, innowasiýa tehnologiýalaryny ösdürmek we ornaşdyrmak boýunça ylmy işleri alyp barýar.

Gün energiýasy gaýtadan dikeldilýän energiýanyň iň çalt ösýän görnüşidir. Hakykatdan hem, Türkmenistanyň howa we geografik şertleri biziň ýurdumyzda gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleriniň giňden ulanylmagyna mümkinçilik berýär. Mysal üçin, Gün energiýasyny almak we fotoelektrik öwrüjileri we ýylylyk energiýasyny senagatda işjeň ulanmak — Gün kollektorlaryny ulanmak. Bu, esasanam, oba ilatynyň we merkezi elektrik üpjünçilik ulgamyndan uzakdaky sebitleriň energiýa üpjünçiligini gowulandyrmaga kömek etmelidir. Windel energiýasyny, geotermik suwlary, bioýangyjy ulanmak gowy mümkinçiliklerdir.

Iň möhüm ugurlaryň biri, Türkmenistanda fotoelektrik we ýel elektrik stansiýalaryny ulanmak üçin ylmy esaslary ösdürmekdir. Daşky gurşawy goramak we ekologiýa taýdan arassa «ýaşyl» tehnologiýalary ornaşdyrmak maksady bilen ýurtda fotoelektrik Gün elektrik stansiýasy we onuň elementleri üçin taslama işlenip düzüldi. Ýörite hünärmenler «Fotoelektrik Gün stansiýalaryny taslamagyň sanly ulgamy» programma üpjünçiligini taýýarladylar. Onuň durmuşa geçirilmegi bilen Türkmenistanyň islendik sebitinde elektrik stansiýalarynyň dizaýny bilen baglanyşykly dizaýn işlerini aňsat we ygtybarly ýerine ýetirmek mümkin boldy.

Programma üpjünçiligi fotoelektrik gurnamalary taslamak işinde hasaplamalary takyk we çalt ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär, ygtybarly we täsirli işlemegi birnäçe faktorlara, ýagny stansiýanyň ýerleşýän ýeriniň geografik koordinatlaryna, gorizontal tekizlige amatly burçda Gün panelleriniň ýapgyt burçuna, Günüň şöhlesiniň intensiwliginiň bahalaryna baglydyr. Şundan ugur alyp, fotoelektrik stansiýasynyň ýylyň dowamynda öndürip biljek elektrik mukdaryny hasaplamak, nirede gurup boljakdygyny kesgitlemek, şeýle hem howa şertleriniň elektrik stansiýasynyň parametrlerine edýän täsirini öwrenmek bolýar. Programma üpjünçiligi dürli belentliklerde saýlanan sebitdäki ýel potensialyny awtomatik hasaplaýar we «Altyn asyr» Türkmen kölüniň sebitiniň Gün we ýel energiýasyny ulanmak üçin uly mümkinçilikleriniň bardygyny ynam bilen aýdyp bileris.

Jeren ATAMYRADOWA,
Türkmenistanyň «Daýhanbank» döwlet täjirçilik bankynyň amallara gözegçilik we maliýe monitoringi bölüminiň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji, Aşgabat şäheriniň Halk maslahatynyň agzasy.